در بيش‌تر متون ارايه شده نقش فعال زن در عصر اسلام تصوير و در كنار آن به برخي موانع موجود بر سر راه زنان براي تداوم پشرفت‌ها تاكيد شد. نقطهء مشترك ديگر مقالات ارايه شده در روز اول سمينار تاكيد بر روايت زنانه از تاريخ اسلام بود كه به بازخواني برخي متون اسلامي و تاريخي منجر شد. مجتمع فرهنگي يزد در سكوت شهري كه غالبا تنها صداي گاه و بيگاه تردد ماشين‌ها به گوش مي‌رسد مكان برپايي اين سمينار بين‌المللي است. مقاله‌ها از سوي شركت‌ كنندگان در سمينار در دو سالن جداگانه ارايه مي‌شود. در يكي از سالن‌ها براي دسترسي همهء شركت‌كنندگان داخلي و خارجي ترجمهء همزمان متون عربي و انگليسي صورت مي‌گيرد. فخرالسادات محتشمي‌پور در آغاز اين نشست متن پيام سيدمحمد خاتمي، رييس مرکز بين المللي گفت و گوي تمدن ها به سمينار زن در تاريخ اسلام را قرائت کرد: برگزاري «سمينار بين‌المللي زن در تاريخ اسلام» از آن رو مهم است كه آيين آزادي‌بخش اسلام افق‌هاي گوناگوني براي بالندگي و شكوفايي اجتماعي زن گشود اما ظرف‌ها و ظرفيت‌هاي تاريخي چنانكه در خور اين راهگشايي‌هاست، نبود.

ایشان فرمودند: زنان در حرکت به سوي آينده بايد ازميان دو واقعيت عبور کنند. يکي ذهنيت سنتي نسبت به زن، ديگري واقعيت جهان متجدّد و اين دو بي ترديد نيازمند مطالعاتي تاريخي اند، زيرا ذهنيت سنتي بيش از هر چيز وابسته به بينش و ديدگاهي نسبت به جهان و انسان است که در طول تاريخ پديد آمده است و در ذهن جهانيان و از جمله مسلمانان ريشه دوانده و متأسفانه گاه رنگ دين هم به خود گرفته است.

وي در ادامه متن پيام خود به اين سمينار آورده است:« سنت هاي نادرست در تاريخ گاهي چنان جنبه ارزشي، ديني، ملي به خود گرفته که در سايه آنها ستم هاي زيادي در جوانب مختلف بر زنان و مردان رفته است، ما بايد بتوانيم با تکيه بر مباني اصيل ديني و وفاداري نسبت به ارزش هاي بنيادي دين خدا با اين ذهنيت ها مقابله کنيم و موقعيت و نقش امروز زن مسلمان را در جهان متجدّد باز يابيم.

به گفته خاتمي، صورت برگزاري اين نشست هم مايه اميّد ديگري است که انديشمندان مسلمان را از ايران و جوامع ديگر اسلامي به همت نهادهاي مدني و انجمن هاي علمي و تخصصي گرد آورده است، تا با امکاناتي اندک در فضايي فرهنگي و علمي به طرح مسأله مشترک و يافتن روش پژوهشي مؤثر بپردازد. رئيس جمهوري سابق كشورمان همچنين در پايان پيام خود به اين سمينار تاکيد کرده است : « به هر رو تماس، ارتباط و کار مشترک نخبگان و انديشمندان مسلمان در اين دوران نياز و ضرورتي گريز ناپذير است.اميدوارم اين نشست در هر دو زمينه گام هايي تأثير گذار بر دارد و خداوند همه دست اندرکاران و انديشمندان عزيز را در اين راه مورد عنايت قرار دهد.

در ادامه دکتر شهلا بختياري دبير سمينار زن در تاريخ اسلام به ارايه خلاصه اي از برنامه هاي روز اول پرداخت و درباره چگونگي برگزاري اين همايش گفت: حدود شش ماه پیش فراخوان مقالات سمینار در مطبوعات کثیر الانتشار داده شده و اطلاع رسانی در دانشگاه ها و مراکز فرهنگی، آموزشی و پژوهشی انجام شد. که به دنبال آن در زمان تعیین شده خلاصه مقالات دریافت و پس از بررسی و اظهار نظر نتیجه به ارسال کنندگان اعلام شد و پس از دریافت اصل مقالات هیات علمی و داوری سمینار با جدیت به بررسی و اعلام نظر پرداختند و در مرحله بعدی از میان مقالات تایید شده، مقالات قابل ارائه در سمینار انتخاب شد . به گفته دکتر بختیاری 8 مقاله خارجی به زبان های عربی و انگلیسی در سمینار ارائه می شود و سایر مقالات به زبان فارسی خواهد بود.

وي افزود:« اين همايش توسط انجمن زنان پژوهشگر تاريخ و با همکاري پژوهشگاه سازمان ميراث فرهنگي و گردشگري ، موسسه بين المللي گفت و گوي بين اديان برگزار شده است.

به گفته دبیر سمینار حضور تعدادزیادی از شخصیت های علمی و فرهنگی و اعضای هیات علمی دانشگاه ها و پژوهشگاه های کشور از جمله دکتر منصوره اتحادیه، دکتر علی اصغر مصدق، دکتر هوشنگ جباری، دکتر قیس آل قیس، دکتر پروین ترکمنی آذر، دکتر جعفری هرندی، دکتر رسول جعفریان و حجة الاسلام مهدی مهریزی، در این سمینار دو روزه از نقاط قوت آن است و علاوه بر اعضای انجمن که از تهران و سایر دفاتر و شعب انجمن در سمینار شرکت می کنند، پژوهشگران و علاقمندان از سراسر کشور حضور خواهند داشت.

دبیر سمینار همچنین از کلیه علاقمندانی که به دلیل پرشدن ظرفیت، امکان حضور در برنامه را ندارند، پوزش خواست و استقبال فراوان برای شرکت در سمینار را نشانگر نیاز جامعه به تولیدات فکری و فرهنگی دانست و اظهار امیدواری کرد مراکز و نهادهای ذی ربط به این امر مهم توجه بیشتری مبذول داشته با حمایت از سازمان های غیردولتی داوطلب امکان ترویج دانش و نشر اندیشه های نوین را فراهم کنند

راشا حماده مهمان سوريه‌اي سمينار زن در تاريخ اسلام در خصوص ضوابط شرعي حاكم بر معاملات را در پرتو اقتصاد اسلامي تحقیق کرده: «نقش اسلام و حقوق زنان پيوند تنگاتنگي با موضوع اسلام و اقتصاد دارد. در اسلام زن داراي حق مالكيت است بدون مراجعه به مرد. اين تصرف در اموال و تجارت به زن فرصت مشاركت مالي و مشاركت در توليد را داده است».

موضوع مقالهء راشا حماده با تاكيد بر اهميت نقش اقتصادي زنان در اسلام ارايه شد. همين موضوع به اشكال مختلف در مقالهء استادان ديگر نيز مورد تاكيد قرار گرفت.

حجت‌الاسلام مهدي مهريزي كه كتابش در حوزهء حقوق زنان منابع دانشجويان در متون درسي دانشگاه‌هاست نيز ادامهء مقاله خود را با عنوان «زنان عارف و صوفي» ارايه و در آن به نوشتار مردانهء تاريخ اشاره مي‌كند: «ذهنيت فرهنگي جوامع اسلامي در گذشته براي فعاليت زنان باز نبوده و از آنان توقع معرفت و دانش نداشته‌اند. زنان وقت زيادي صرف امور همسرداري و خانواده مي‌كردند و به اين دليل دچار محدوديت مي‌شدند».

مهريزي همچنين به نكته‌اي اشاره مي‌كند كه در غالب مقاله‌هاي ديگر ارايه شده نيز مورد تاكيد قرار مي‌گيرد: «تاريخ به شهادت خودش در طول قرن‌ها (پيش از مشروطه) مذكر بوده است و همواره در آن ماجراهاي مردانه مطرح شده و نيكي و بدي مردان، پلشتي‌ها و پيروزي‌هاي مردان بر تاريخ حكمفرما بوده و در اين ميان زنان نقش‌آفريني چنداني نداشتند. در تاريخ بيهقي هر لحظهء تاريخ ايران مردي مي‌ميرد، مردي پيمان مي‌شكند، مردي به مردان ديگر غالب مي‌شود و مردي از مردان شكست مي‌خورد، اگر نامي هم از زن برده مي‌شود مادري است كه در حال تلاش براي زندگي مردان است.» بخشي از مخاطبان همايش، دانشجويان يزدي هستند كه به همراه استادانشان طبقات را بالا و پايين مي‌روند تا بتوانند از سخنراني‌هاي دو سالن استفاده كنند. دختر جواني دانشجويي مي‌گويد: «چقدر خوب بود كه در سال دستكم دو، سه تا از اين‌گونه سمينارها برگزار مي‌شد».

مقالهء بررسي تاريخي نگرش‌هاي حاكم بر جامعهء ايران نسبت به زن در سالن شمارهء دو سمينار طرح مي‌شود. مهدي سفالي، دانشجوي جوان از رويكرد جامعه‌شناسي تاريخي به بررسي تاريخي اين مقوله مي‌پردازد و در بعد نظري تحقيق خود از نظريات هربرت بلومر و نظريه كنش‌متقابل نمادين او استفاده مي‌كند.او در توضيح مقاله‌اش مي‌گويد: «مفاهيمي مانند آزادي و دموكراسي تنها چند سالي است كه در جامعهء جهاني داراي سابقهء گفتماني است. پيش از آن بشريت با چنين مفاهيم مدرني آشنا نبود و چه بسا هنوز برخي زواياي اين موضوع ناپيدا باقي‌مانده باشد».

او بعد هم گريزي به روايت تاريخي خود از اسلام مي‌زند و تاكيد مي‌كند: « در نگاه امام محمد غزالي، ناصر خسرو، منهاج‌الدين جوزاني و ديگر عرفا، سياستمداران و فلاسفهء بزرگ در دوران تاريخي مورد بررسي قرار گرفته و از زن اغلب با عنوان‌هايي مانند ناموس، ملك مرد و ضعيفه نام برده مي‌شد و بيان واضحي از يك هويت مستقل زنانه به چشم نمي‌خورد.» او در نتيجه‌بندي مقاله‌اش كه براي توجه به وقت مقرر سريع از جملات و پاراگراف‌ها مي‌گذرد اضافه مي‌كند: «در فضاي گفتمان متقابل آن روز زن روايتي تابع مرد دارد.زن به عنوان عيني براي مرد تعريف مي‌شود».

زهره توازياني در يكي از نشست‌هاي سمينار به بيان مقاله‌اش با عنوان مسالهء تعدد زوجات و تحليل مفسران شيعه و سني در سده‌هاي نخستين اسلام مي‌پردازد. او با بازخواني نمونه‌هاي هوسراني مردان در غرب و همچنين بازخواني نمونه‌هاي مشابه آن در متون سنتي نتيجه مي‌گيرد كه تنها ما نيستيم كه تعدد زوجات داريم.

ویژه¬نامه سمینار

دومین شماره نشریه پیام تاریخ ویژه سمینار زن در تاریخ اسلام، منتشر شد . این ویژه نامه که در 32 صفحه منتشر شده، حاوی مطالب زیر است :

کلام نخست

دیدگاه آیة الله سید کاظم نورمفیدی، دکتر نجفقلی حبیبی، مریم فتحی رئیس دفتر انجمن در زنجان و دکتر طوبی فاضلی پور

گفتگو با دبیر سمینار

گفتگو با مشارکت کنندگان : رئیس مرکز مطالعات و تحقیقات ادیان و مذاهب قم

گفتگوی علمی : دکتر پریسا شاد قزوینی

مقاله : زنان و قدرت در ایران

معرفی سازمان ها و مراکز زنان در خارج از ایرا ن : Muslim Women`s Researcher and Action Forum

زنان در متون کهن : طبقات الکبری فی النساء ( تالیف ابن سعد )

اخبار انجمن و دبیرخانه سمینار

اخبار شعب

کتاب شناسی زنان و تاریخ اسلام

معرفی پایان نامه

آثار ابنیه مرتبط با زنان در کشورهای اسلامی : یادمان های گوهرشاد آغا در مشهد و هرات

سومین شماره نشریه پیام تاریخ ویژه سمینار زن در تاریخ اسلام ، منتشر شد . این نشریه که در 32 صفحه منتشر شده، حاوی مطالب زیر است :

کلام نخست

دیدگاه : دکتر شیرین بیانی، دکتر حجة الله جودکی، منیژه صدری رئیس دفتر انجمن در تبریز و فائزه توکلی

گفتگو با مشارکت کنندگان : دانشگاه یزد ، موسسه امام موسی صدر

گفتگوی علمی : دکتر علی محمد ولوی

مقاله : بازخوانی تاریخی عملکرد بانوان در امور کشورداری ایران

معرفی سازمان ها و مراکز زنان در خارج از ایران : Sister in Islam

زنان در متون کهن : بلاغات النساء ( تألیف ابن طیفور )

اخبار انجمن و دبیرخانه سمینار

اخبار شعب

کتاب شناسی زنان و تاریخ اسلام

معرفی پایان نامه

آثار و ابنیه مرتبط با زنان در کشورهای اسلامی : تاج محل

گزارش پیش سمینار

جلسه پیش سمینار زن در جهان اسلام دوم آبان ماه در سالن اجتماعات مجتمع علوم انسانی دانشگاه یزد با حضور ریاست مجتمع دکتر ملک ثابت و رئیس گروه تاریخ دکتر میرحسینی و اعضای هیات علمی گروه تاریخ و جمعی از دانشجویان این گروه و سایر گروهها برگزار شد .

پس از تلاوت آیاتی از کلام الله مجید دکتر میرحسینی ضمن خوشامد توضیحاتی در ارتباط با برنامه ارائه کرد و پس از آن دکتر اسماعیلی به نمایندگی از انجمن، اهداف و برنامه های انجمن را از ابتدا تاکنون تشریح نمود . وی همچنین در مورد دو سمینار پیشین انجمن که در شیراز و زنجان برگزار شده و نیز همایش زن در جهان اسلام در گرگان و میزگرد زن در جهان اسلام در دانشگاه تربیت معلم، توضیح داد و اهداف برگزاری سمینار زن در تاریخ اسلام، مشارکت کنندگان آن و روند اجرای امور مربوطه را تشریح نمود .

در ادامه دکتر شهلا بختیاری مقاله خود را با عنوان بیعت زنان با پیامبر اکرم (ص) ارائه کرد و پس از آن آقای میرحسینی در مورد دلایل پرده نشینی زن مسلمان سخنرانی کرد و نیز خانم دکتر زینی از اعضای هیات علمی گروه تاریخ دانشگاه به سخنرانی در موضوع زن در اندیشه دینی با تکیه بر سیر تاریخی، پرداخت .

بخش بعدی برنامه پرسش و پاسخ بود که با استقبال شرکت کنندگان روبروشد . لازم به ذکر است پیش سمینار قبلی مهرماه امسال در مرکز دائره المعارف بزرگ اسلامی برگزار شد

فعالیت های دبیرخانه سمینار

جلسات کمیته های اجرایی و علمی سمینار به منظور پیگیری امور در محل دبیرخانه تشکیل می شود .

مسئول کمیته تبلیغات و انتشارات در گزارش خود به مدیراجرایی سمینار گفت : ویژه نامه های سمینار که تاکنون شماره یک و دو آن منتشر شده، پس از تهیه محتوا توسط بخش مربوطه برای صفحه آرایی و آماده سازی تحویل این کمیته می شود و ما منتظر محتوای ویژه نامه شماره سه و چهار برای انجام کارهای بعدی آن هستیم . وی همچنین طرح پیشنهادی پوستر را برای تصویب در هیات اجرایی ارائه داد و پیشنهادات اصلاحی برای طراح ارسال شد . تهیه کتاب خلاصه مقالات به دو زبان فارسی و انگلیسی، چاپ فولدر، دعوتنامه و کارت سینه از دیگر اقدامات این کمیته خواهد بود . چاپ بنرها و استندهای سمینار نیز در صورت عدم اجرای آن توسط دانشگاه یزد و یا هریک از اسپانسرها، باید توسط این کمیته انجام شود .

کمیته پشتیبانی نیز برای انجام هماهنگی های مربوط به ایاب و ذهاب به یزد و بالعکس و نیز تامین امکانات تبلیغی و پشتیبانی در استان، در حال رایزنی با مراکز مربوطه است و هماهنگی های بیشتر با مجتمع فرهنگیان برای پذیرایی و اسکان در سفر بعدی به یزد که به زودی انجام خواهد شد، صورت می گیرد . قرار است همه کمیته ها ملزومات خود را در اسرع وقت درخواست کنند تا فرصت کافی برای تهیه آن باشد .

کمیته ارتباطات علاوه بر ارتباط با رسانه های سراسری برای زمینه سازی های لازم در یزد، فراخوان و اخبار سمینار را دراختیار مطبوعات محلی قرار داده است و برآن است تا در ارتباطی مستمر بااین رسانه ها، اخبار و برنامه های سمینار رادر اختیار آنان قرار دهد . همچنین دومین فراخوان برای دریافت مقالات و نیز ثبت نام شرکت کنندگان بدون مقاله در سمینار، برای دانشگاهها و مراکز پژوهشی و فرهنگی ارسال شده است . همچنین ارسال ویژه نامه های سمینار برای دانشگاه ها، پژوهش گاهها و کلیه مراکز مرتبط و نیز مطبوعات برای پوشش رسانه ای مناسب اخبار سمینار توسط این کمیته انجام شده است .

کمیته بین الملل ضمن بررسی مقالات میهمانان خارجی سمینار و تایید آنها، درحال انجام اقدامات لازم برای حضور آنان است و در این جهت دعوت نامه های آنان را از طریق پست ارسال نموده است . ترجمه اخبار سمینار برای سایت و پاسخگویی به سوالات میهمانان خارجی و درخواست موارد مورد نیاز از دبیرخانه از جمله سیستم ترجمه هم زمان و دعوت از مترجمین همزمان برای چهار پانل سمینار از جمله اقدامات آن بوده است .

و بالاخره کمیته علمی پس از دریافت چکیده مقالات و طبقه بندی و اعلام نظر در مورد آنان، درحال حاضر درحال دریافت اصل مقالات و طبقه بندی آنها و ارسال برای هیات علمی برای داوری می باشد . تهیه صورتجلسه جلسات هیات علمی وارسال آن برای اعضای محترم و پیگیری دریافت مقالات ایشان و نیز دریافت نقطه نظرات و دیدگاه های آنها برای درج در بولتن از دیگر اقدامات این کمیته است . این کمیته همچنین درصدد برگزاری دومین پیش سمینار در دانشگاه یزد است که اوایل آبان ماه،برگزار خواهد شد