همایش بین المللی تشیع از دیدگاه خاورشناسان روز پنج شنبه 2/8/87 با حضور اندیشمندان و متفکران حوزوی و دانشگاهی و برخی صاحب نظران خارجی در سالن قدس مدرسه عالی امام خمینی قم برگزار شد.

حجت الاسلا دکتر بارانی: پس از پیروزی انقلاب اسلامی نگاه ها به موضوع تشیع در جهان بیشتر شد و امروزه ما شاهد این هستیم که اندیشمندان بسیاری در این زمینه به تحقیق می‌پردازند.

پس از تلاوت آیات قرآن و اجرای سرود جمهوری اسلامی، حجت الاسلام دکتر بارانی مسئول همایش در مراسم افتتاحیه گفت: این همایش با هدف شناسایی جایگاه مطالعات شیعی در جهان غرب، آثار و دیدگاه های غربیان درباره تشیع و نقد این دیدگاه ها و بررسی راهکارهای تعامل با غربیان برای ارایه تصویر واقع بینانه از تشیع در غرب و مراکز علمی آنان برگزار شد.

مسئول همایش با تاکید بر اهمیت برگزاری چنین همایش‌هایی به منظور دستیابی به دیدگاهی واقع‌گرایانه درخصوص تشیع، گفت: تاکنون گام‌های موثری در زمینه بررسی شیعه پژوهی غربییان انجام نشده است و به ویژه به دلیل مرجعیت و جایگاهی که اندیشمندان غربی در مراکز علمی جهان دارند و تأثیرگذاری آنان بر دیگر اندیشمندان ضرورت بررسی دیدگاه و نظرات آنان از سوی اندیشمندان و عالمان شیعی آشکار است.

استاد دکتر بارانی هدف از برگزاری این همایش را شناسایی خاورشناسان در سطح جهان و تبیین وبررسی آثار و دیدگاه‌های آنان ذکر کرد و افزود: در همایش مذکور در سال های آینده خاورشناسان و محققان خارجی حضور فعالتری خواهند داشت و از راه گفتگوی حضوری بتوان دیدگاه خود را به آنان منتقل نماییم.

دکتر محمدرضا بارانی افزود: پس از پیروزی انقلاب اسلامی نگاه ها به موضوع تشیع در جهان بیشتر شد و امروزه ما شاهد این هستیم که اندیشمندان بسیاری در این زمینه به تحقیق می‌پردازند و این مسأله سبب شده که توجه سیاست مداران نیز به مذهب تشیع بیش از پیش باشد و پژوهش های علمی اندیشمندان غربی مورد استفاده آنان قرار گیرد و از سویی این دیدگاه سیاسی بر فرایند پژوهش ها تأثیرگذار شده و بسیاری از موضوعات و مسایل مورد توجه خاورشناسان با رویکردی سیاسی به بررسی اندیشه های سیاسی شیعه و عالمان آنان محقق شده است.

وی در خصوص برگزاری همایش گفت: مراحل اولیه برگزاری این همایش از سه سال قبل آغاز شد و برای همایش دوم اقدامات بسیاری توسط دبیرخانه انجام شده است مثلا تشکیل شورای سیاست-گذاری همایش به منظور سیاست گذاری بر فرایند همایش و برنامه-ریزی کمک موثری داشته و این شورا رکن اصلی همایش بو ده است و هم چنین رایزنی با مراکز علمی حوزوی و دانشگاهی و مراکز اجرایی، شناسایی شیعه پژوهان غربی و آثار آنان، تهیه حدود 400 اثر از خاورشناسان، انتشار ویژه نامه همایش نخست، برگزاری همایش نخست، آماده سازی مقالات همایش اول در یک جلد، ارزیابی مقالات بر اساس تخصص، آماده سازی مقالات همایش دوم در چهار جلد، گونه شناسی و دسته بندی مقالات خاورشناسان، ترجمه 17 مقاله از خاورشناسان به همراه توضیح و نقد و انتشار در یک جلد، انتشار کتاب گزیده آثار همایش، پی گیری دعوت از میهمانان خارجی و به ویژه دیدار با بزرگان حوزه و مراجع عظام و بهره گیری از رهنمودهای آنان از مهمترین اقدامات دبیرخانه همایش بوده است.

ایشان در ادامه گفتند: برای همایش دوم مقالات گسترده ای دریافت شده و نتایج بسیار متنوع و عالی در این زمینه بدست آمده است.

مسئول همایش تشیع و خاورشناسان تصریح کرد: در همایش دوم نیز پس از اعلام فراخوان 80 مقاله و چکیده مقاله به دبیرخانه ارسال شد که 40 مقاله به عنوان مقاله برتر معرفی و از آنها تجلیل می شود.

وی از چاپ این مقالات خبر داد و گفت: مقالات برتر در یک مجموعه چهار جلدی به زبان فارسی منتشر خواهد شد و تلاش بر این است که گزیده این مقالات به همراه مصاحبه ها و سخنرانی‌های همایش به زبان  انگلیسی منتشر گردد و اگر مراکز علمی و اجرایی همت و پشتیبانی نمایند می توان آن ها را به زبان های عربی، آلمانی و فرانسوی نیز چاپ و در اختیار خاورشناسان و علاقه مندان به موضوع تشیع و شیعه قرار داد.

وی در زمینه برنامه های آینده همایش بین المللی تشیع و خاورشناسان گفتند: به نظر می رسد باید برنامه های زیادی برای ماندگاری این همایش ضرورت دارد که از جمله آن ها برگزاری میزگردهای متعدد با موضوع «چالش های شیعه پژوهی غربیان و راهکارهای آن»، ترجمه مقالات و آثار برگزیده دانشوران و صاحب نظران داخلی به زبان انگلیسی، شناسایی بیشتر خاورشناسان و آثار آنان در زمینه تشیع، ترجمه و نقد برخی از آثار خاورشناسان، ارتباط با مراکز علمی خارج و خاورشناسان (حضور دو سویه)، تأسیس مرکزی اختصاصی برای موضوع همایش، برگزاری همایش و یا نشست در مراکز علمی خارج از کشور، می باشد.

دکتر بارانی در زمینه دست آوردهای همایش نیز مسایل را برشمرد که آغازگری حوزه برای برگزاری همایشی با این موضوع و همراهی بزرگان حوزه و مراجع عظام، فراگیری مراکز علمی حوزوی و دانشگاهی همکار دبیرخانه همایش و در نتیجه فضاسازی مناسب برای موضوع در مراکز علمی، رویکرد علمی در برگزاری همایش و مقالات آن، نقش سطوح مختلف علمی در برنامه های علمی همایش، زمینه سازی برای بررسی و نقد آثار خاورشناسان در مراکز علمی حوزوی و دانشگاهی، تحول مقالات همایش دوم نسبت به همایش نخست در زمینه محتوا و تعداد مقالات دو همایش، تأثیر گذاری در موضوعات پژوهشی مانند پایان نامه ها، اثربخشی در عنوان های درسی مراکز علمی مختلف متناسب با موضوع خاورشناسی از مهم-ترین دست آوردهای همایش است.

آيت‌الله العظمی مكارم شيرازي: عدم ترجمه منابع شيعي عامل مراجعه به منابع وهابي‌هاست .

در ادامه این همایش حضرت آيت الله العظمی مكارم شیرازی از مراجع حوزه علمیه به عنوان سخنران افتتاحیه به ایراد سخن پرداختند و فرمودند: خاورشناسي از مسائل مهم ديني و اسلامي است كه كمتر درباره آن صحبت و تحقيق شده است.

وی با اشاره به برخی تبلیغات شیعه گفت: افرادی که می خواهند به تبلیغ دین و تشیع بپردازند باید با منابع و به صورت دقیق به این کار اهتمام ورزند تا دچار مشکل نشوند.

ایشان در باره تفسير آيه 107 سوره انبيا و آیه يك سوره فرقان گفت: نه از نظر مكان و نه از نظر زمان محدوديتي در دعوت اسلام نيست و تمام انسان‌ها مشمول اين دعوت هستند.

وي ارائه چهره اصلي اسلام به خاورشناسان را عامل مهمي در خنثي شدن تبليغات ضد اسلامي دشمنان دانست و افزود: اسلام دین منطقه‌ای و قومی نیست بلکه جهانی بوده و مربوط به تمام بشریت است

معظم له ادامه داد: اسلام دینی منطقی و دارای گفتمان و استدلال بوده که برپایه اصول عقلانی ومنطقی استوار است و در قرآن ‪ ۷۰‬مرتبه به عقل و عقلانیت و تاکید برآن اشاره شده که این امر گویای استدلالی بودن این دین جهان شمول است. از این رو اسلام همه را به منطق و بحث عقلانی دعوت می کند و خشونت و جنگ‌طلبی در این دین جایی ندارد.

حضرت آیت الله مکارم شیرازی در ادامه اضافه کرد: دشمنان تلاش مي كنند تا چهره خشن و غيرواقعي از اسلام و مسلمين به دنيا عرضه كنند كه برگزاري چنين همايش ها و آشنايي خاور شناسان خارجي غيرمسلمان با باطن اسلام مي تواند اين تلاش آنها را زايل كند

ایشان افكار وهابيون را بيگانه از اسلام دانست و افزود: گروه محدودی وهابی‌ تکفیری با عقاید و افکار افراطی و انحرافی پيدا شده كه فقط خود را مسلمان مي دانند و با نام اسلام دست به جنایات می زنند، و حكم اعدام و ريختن خون بي گناهان و غارت اموالشان را صادر مي كنند و با قتل و غارت شیعیان سعی در تخریب تشیع و دیگر فرق اسلامی دارند و رسانه هاي غربي هم با سوء استفاده از اين فرصت و پررنگ جلوه دادن فعاليت هاي وهابيون اسلام را از ديد آنها به دنيا معرفي مي‌كنند و  می‌خواهند به جهانیان بگویند اسلام این است، ولی آنها باید بدانند که وهابی‌ها افراد بیگانه از اسلام هستند.

این مرجع تقلید گفت: باید در برابر این وهابیونی که می خواهند با این تبلیغات، کارهای سیاسی کرده و اسلام و تشیع را زیر سوال ببرند  مقابله و ایستادگی کرد و اجازه نداد تا چهره اسلام و تشیع را مخدوش کنند. مسلمانان اگر در برابر این افراد جبهه‌گیری و مقابله کنند، کار خطایی انجام نداده‌اند

وي در ادامه به جنایات اسرائیل اشاره کرده و با بيان آيه 8 سوره ممتحنه گفت: در اين آيه بر لزوم برخورد قاطع با كساني كه به كشورهاي مسلمان تجاوز مي كنند تصريح شده و بيانگر لزوم برخورد مسلمين جهان با اسرائيل غاصب است و مسلمانان بايد در مقابل اسرائيل و كشورهايي كه در آواره كردن مردم مسلمان فلسطين همراهند جبهه مناسب اختيار كنند.

آیت الله العظمی مکارم شیرازی با اشاره به تحولات صورت گرفته در خاورمیانه و تلاش دولت های زورگو برای خاموش کردن صدای اسلام، امروز را فرصت مناسبی برای رساندن پیام اسلام و شیعه به گوش جهانیان دانست

استاد درس خارج حوزه ‌علمیه قم با اشاره به پیروزی انقلاب اسلامی ایران، شکست مفتضحانه اسرائیل از حزب‌الله لبنان و تثبیت حکومت شیعی در عراق بیان داشت: این مسائل ذهن خاورشناسان را بیشتر از گذشته متوجه اسلام و شیعه کرده است و امروز گوش شنوای اسلام و تشیع در جهان فراوان است و  نقش تشیع در جهان از اهمیت خاصی برخوردار شده است.

وی خاطرنشان کرد: اکنون که جهان آماده شنیدن پیام اسلام و تشیع و درصدد تحقیق و بررسی در خصوص آن است، باید در خصوص گسترش فرهنگ اسلام بویژه اهل بیت عصمت وطهارت(ع) بیش از پیش تلاش کنیم و  با برگزاری چنین همایش‌ها و نشست‌های تخصصی و غنا‌بخشی به آنها بیشترین استفاده را کرده تا حقانیت شیعه راثابت کنیم.

معظم له گفتند: برگزاري همايش بين المللي خاورشناسان و تشيع مي تواند گام مهم و موثري در آشنايي جهان با دين مبتني بر عقلانيت اسلام و به خصوص مذهب تشيع است و بايد در اين همايش از حضور خاورشناسان و انديشمندان خارجي بهره گيريم و زمينه هاي انتقال مباني اصيل اسلام را به دنيا فراهم كنيم.

آیت الله مکارم شیرازی کلیه خاورشناسان ایرانی و غیرایرانی را به تحقیق وبررسی در خصوص مذهب تشیع فراخواند وگفت: دانشمندان شیعه حاضر به گفت و شنود و پاسخگویی به سؤالات و نقطه نظرات دانشمندان جهان می باشند.

وی ادامه داد: وهابیون از وجود کتاب های شیعه در منابع و کتابخانه‌های خود واهمه دارند در حالی که ما به دلیل حقانیت تشیع از وجود منابع دیگران هیچ ترس و واهمه ای نداریم.

استاد خارج فقه حوزه علمیه ادامه داد: ما همه خاورشناسان را دعوت می کنیم که بیایند و در مورد اسلام و تشیع مطالعه کنند، ما حاضریم با شما به بحث بنشینیم، حاضریم در مجالس مختلف گفت و گو کنیم، دعوت می کنیم به کشورمان بیایید و ما را به کشورهای تان دعوت کنید. منطق بگوییم و منطق بشنویم؛ چون دین ما یک آیین جهانی است و اهل منطق؛ پس دلیل ندارد از بحث فرار کنیم یا هراسان باشیم.

حضرت آیت الله مکارم شیرازی ادامه داد: خاورشناسان سه دسته اند؛ عده ای که حسن نیت دارند و از منابع صحیح ما استفاده می کنند و ما را از زبان خودمان می شناسند نه از زبان دشمنانمان و با در اختیار داشتن منابع شیعی، به تبلیغ مذهب تشیع می‌پردازند. باید از اینها استقبال کرد و از آنها حمایت نمود. عده ای که حسن نیت دارند؛ اما به علت نداشتن منابع شیعه، از منابع وهابی‌ها استفاده می کنند. باید بگوییم در مورد این گروه ما مقصریم که نتوانستیم منابع خود را به زبان های مختلف ترجمه و در اختیار کتابخانه های دنیا به صورت گسترده قرار دهیم، اینها را باید ارشاد کنیم و منابع‌مان را در اختیارشان قرار دهیم.

وی در ادامه افزود: گروه سومی هستند که حسن نیت ندارند اینها دو دسته اند؛ عده‌ای هستند که در خدمت مسائل سیاسی‌اند، پروژه‌ای به آنها واگذار می شود و نتیجه آن در رادیوهای آمریکا و انگلیس در برنامه ضد شیعه پخش می شود، اینها حقوق بگیر و مزدورند و گاهی نام خاورشناس را نیز یدک می کشند و بعضی از آنها تعصب دارند و در خدمت سیاست نیستند. تعصب‌هایشان به آنها اجازه نمی‌دهد که بیایند درباره دین اسلام و تشیع مطالعه کنند، اینها را نمی توانیم دعوت کنیم؛ ولی می‌توانیم افشاگری منطقی در مورد آنها داشته باشیم.

این مرجع تقلید تصریح کرد: ادبیات و قلم حاکم بر آثار خاورشناسان نوع گروه بندی آنان را مشخص نماید ؛ حتی آنهایی که سعی دارند، خود را با عنوان محقق بی طرف مطرح کنند، می توان از این طریق شناخت.

استاد درس خارج فقه حوزه علمیه در پایان تأکید کرد: كتاب‌هاي خاورشناسان نشان دهنده حسن نيت يا عدم حسن نيت آنها در مورد تشيع است باید گروهی برای شناسایی و تفکیک این آثار و گروه‌ها تشکیل شوند و ببینند اهداف آنها چیست.

ارائه مقالات صبح:

در ادامه این همایش ارائه کنندگان مقالات به ارائه مقالات خود پرداختند که ریاست جلسه به عهده حجت‌ الاسلام یوسفی غروی، حجت الاسلام دکتر الویری و استاد باقری بیدهندی بود.

اولین ارائه کننده مقاله جناب آقای دکتر محمد منصورنژاد از تهران با موضوع شیعه‌شناسی هانری کربن بود. سپس سرکار خانم دکتر طاهره عظیم‌زاده از مشهد به ارائه مقاله خود با موضوع لویی ماسینیون و علمای امامیه معاصر عصر حلاج پرداختند. بعد از آن جناب آقای دکتر محمدعلی چلونگر بودند که مقاله خاورشناسان و نگاه تاریخی‌گری و پدیدارشناسانه به مبانی اعتقادی تشیع را ارائه کردند.

دکتر رهبر از آلمان: با پیروزی انقلاب اسلامی شیعه در خارج ازمرزهای ایران معنای گسترده تر و موثری را پیدا کرد.

در ادامه دکتر علیرضا رهبر ریاست کانون معنویت ایران در کشور آلمان با اشاره به آمادگی غرب برای آشنایی با مبانی و آموزه های شیعی تصریح کرد: من با تعظیم و خشوع خاص از روحانیون ایران که برای نشر معارف اهل بیت (ع) در دنیا تلاش می کنند، تشکر می نمایم. وی افزود: همین عوامل ایران را به عنوان یک کشور شیعی بزرگ در کانون توجه همه رسانه ها و مراکز تبلیغاتی دنیای غرب قرار داده است.

استاد تاریخ دانشگاه مونیخ آلمان گفت: نهج البلاغه اساس اصول تشیع راتشکیل می‌دهدو با پیروزی انقلاب اسلامی به طور ناخودآگاه اسلام و بویژه فکر شیعی در سطح جهان مطرح شد. دکتر رهبر خاطرنشان کردند: با پیروزی انقلاب اسلامی شیعه در خارج ازمرزهای ایران معنای گسترده تر و موثری را پیدا کرد که یک ملت مظلوم بار دیگر به جانبداری از خاندان پیامبر (ص) دست به قیام زده است.

رئیس کانون معنویت آلمان به نهضت ترجمه آثار شیعی به زبان آلمانی اشاره کرد و ابراز داشت: مبنای این کار مهم، ترجمه بر اساس منابع نخستین است. ایشان با اشاره به ترجمه نهج البلاغه به زبان آلمانی گفت: سعی داریم با صیقل وجود خودمان، این افتخار ابدی را داشته باشیم که در پرتو نور ولایت امیرالمومنین (ع) قرار بگیریم.

وی در همین زمینه اعلام کرد: در این ترجمه از کلیه ترجمه های موجود و شروحی که در اختیار است، استفاده کرده‌ایم. ترجمه خطبه‌ها تمام شده، نامه‌ها به میانه رسیده و کلمات قصار رو به پایان است و پیش بینی می شود ترجمه و شرح نهج البلاغه به زبان آلمانی تا سال آینده در 1800 صفحه منتشر شود. دکتر رهبر خاطرنشان کرد: گام بعدی، ترجمه صحیفه سجادیه به زبان آلمانی است.

میزگرد تخصصی قرآن و مستشرقان

برنامه بعدی همایش میزگرد تخصصی قرآن و مستشرقان بود که اعضای میزگرد حجت الاسلام دکتر اسکندرلو، حجت الاسلام دکتر جعفر علمی و حجت الاسلام دکتر سیدرضا مؤدب بودند و به بحث و تبادل نظر در خصوص دیدگاه‌ متشرقان و خاورشناسان در خصوص قرآن پرداختند.

در این میزگرد حجت الاسلام دکتر علمی گفت: غیروحیانی بودن و تحریف قرآن، روح حاکم بر مطالعات و پژوهشهای قرآنی مستشرقان از گذشته تا حال بوده است، زیربنای فکری مستشرقان درباره قرآن را عدم اعتقاد به وحیانی بودن قرآن دانست و افزود: بر همین اساس، مستشرقان به دنبال یافتن عوامل تاریخی، روانی و اجتماعی برای تحلیل قرآن بوده اند.

وی خاستگاه مطالعات قرآنی در غرب را خاستگاه مذهبی معرفی و تصریح کرد: غربی ها، قرآن را با هدف رد کردن آن مورد مطالعه قرار داده اند. رئیس سابق کالج اسلامی لندن افزود: عمده سرمایه گذاری مستشرقان بر این بوده است تا اثبات کنند که قرآن کریم اقتباسی از دین یهود و مسیحیت بوده است و در این رابطه از حدود 170 سال پیش کار کرده و مقالاتی داشته اند و امروز هم همین را می گویند.

وی گفت: آنها تصریح می کنند که موضوع اعتقاد به قیامت در قرآن از نوشته های آباء مسیحی سوریه و راهبان آنها اخذ شده و لذا به دنبال تفسیر برخی مبهمات عهدین بر اساس آیات قرآن برآمده اند.

برنامه عصر

در برنامه عصر این همایش یک روزه ابتدا تعدادی از مؤلفین به ارائه مقالات خود پرداختند که هیئت رئیسه این جلسه جناب آقای دکتر محمدعلی چلونگر، دکتر محمد الله‌اکبری و سیدمحمد صدرهاشمی بودند.

اولین ارائه کننده مقالات برنامه عصر جناب آقای غلام احیا حسینی از مشهد بودند که مقاله خود را تحت عنوان ویژگی مطالعات شیعی در غرب ارائه کردند. سپس جناب آقای دکتر دکتر عبدالله همتی گلیان به ارائه مقاله خود با موضوع جایگاه شیعه‌شناسی در مطالعات خاورشناسان پرداختند.

آقای صدر هاشمی از اعضای هیئت رئیسه گفتند: بسیاری از اساتید مراکز علمی و تحقیقاتی خارجی از ترجمه غلط آثار منتشره در ایران انتقاد دارند. ترجمه غلط آثار این بزرگان و در اختیار پژوهشگران قرار دادن آن خیانت به علم و بزرگان است و این معضل باید توسط علما و دانشمندان ایرانی رفع شود. در آمریکا و اروپا مسأله نقص در ترجمه متون اسلامی جدی است و باید برای این مسأله فکر اساسی شود. وی گفت: لازم است شورای عالی انقلاب فرهنگی برای ساماندهی ترجمه معارف و علوم اسلامی فکر اساسی نماید. ما در حوزه ترجمه علوم اسلامی ضعف داریم و مطالب باید مطابق با نیازهای روز دنیا را ترجمه و در اختیار آنها قرار دهیم.

سپس جناب آقای شهریار شجاعی پور گزارشی را با عنوان مطالعات شیعه‌پژوهی خاورشناسان ارائه کردند و اطلاعاتی در خصوص مقالات لاتین و موضوعات مورد توجه نویسندگان مقالات ارایه دادند گفتنی است این مقالات توسط دبیرخانه همایش جمع‌آوری شده و در دفتر انجمن تاریخ پژوهان موجود است.

دکتر ایرنه اشنایدر از آلمان: متون فقهی باید از ایران در اختیارکتابخانه های سایر کشورهای جهان قرار گیرد.

یکی از میهمانان خارجی همایش سرکارخانم دکتر ایرنه اشنایدر بود که مسئول کرسی اسلام‌شناسی و عرب‌شناسی دانشگاه GOETINGENG آلمان است و به زبان های فارسی، عربی و انگلیسی مهارت دارد و در این همایش شرکت کرده بود. ایشان در سخنرانی خود به مراحل پژوهشی خود و مطالعات شیعی خود اشاره کرده و خواهان گسترش روابط علمی و پژوهشی دانشگاه‌های ایران و اروپا شد و گفت: بسیاری از مستشرقان برای پژوهش در زمینه فقه شیعه در اروپا با کمبود متون و منابع شیعی مواجه می باشند.

دکتر ایرنه اشنایدر در این همایش خاطرنشان کرد: گاهی مستشرقان ودین پژوهان برای بررسی مسائل مهم فقه شیعی ناگزیر به استفاده از منابع اهل تسنن مراجع کنند،این در حالی است که متون و منابع شیعه بسیار قوی و غنی است.

پروفسور اشنایدر افزودند: متون فقهی باید از ایران در اختیارکتابخانه های سایر کشورهای جهان قرار گیرد و دانشجو و استاد نیز باید به راحتی با هم تعامل داشته باشند.

استاد دانشگاه های آلمان اظهارداشت: دکتر فلاطوری از مستشرقان شیعه در یکی از دانشگاه های معتبر آلمان یک کتابخانه با موضوع فقه شیعی تاسیس کرده است که متاسفانه بعد از ایشان آن کتابخانه از منابع شیعی تغذیه نشد و همیشه خالی از کتاب است.

ایشان که در زمینه مسلمانان در آلمان تحقیقات و مطالعاتی داشتند گفتند: تاکنون موضوعاتی مانند فاطمیان، اسلام‌شناسی و تاریخ معاصر ایران خصوصا در دوران ناصرالدین شاه قاجار را دنبال کرده‌ام که در همه آنها با مشکل منابع مواجه شدم.

دکتر اشنایدر اظهارداشت: درحال حاضر دنبال کاوش درمورد مفهوم "ناموس" در فقه اسلامی می باشم که برای این کار و تامین منابع به ناچار مدت دو ماه باید در ایران اقامت کنم.

وی ادامه داد: مساله "ناموس" در فقه اسلامی بویژه فقه شیعه برای بسیاری از مردم آلمان خصوصا زنان مورد بحث قرار دارد و بیشترین گفت و گوها در مباحث تئوریک در این زمینه‌ها صورت می گیرد.

این خاورشناس غربی خاطرنشان کرد: برای ما مهم است که مساله ناموس که اینگونه در میان شیعیان مورد توجه قرار دارد، مساله ای فقهی و اسلامی است یا عرف جامعه چنین جایگاهی برای آن قایل می باشد.

سرکار خانم دکتر اشنایدر گفت: ما علاقمندیم که برای بررسی این کار از فقه و حدیث شیعه و اهل تسنن استفاده کنیم. وی همچنین گفت: مردم کشور آلمان و ایران خصوصا متفکران و دانشمندان این دو کشور نیاز به تبادل نظر و تعامل بیشتری دارند.

میزگرد چالش‌های شیعه‌پژوهی غربیان و راه‌کارهای آن

برنامه بعدی همایش میزگرد «چالش‌های شیعه‌پژوهی غربیان و راه‌کارهای آن» بود که اعضای میزگرد حجت الاسلام دکتر محسن الویری، حجت الاسلام دکتر محمدرضا بارانی، جناب آقای دکتر قاسم جوادی صفری و سرکار خانم دکتر فاطمه جان‌احمدی بودند که به بحث و گفتگو در خصوص چالش‌های شیعه‌پژوهی خاورشناسان و مستشرقان پرداختند.

دکتر بارانی در ابتدا نکاتی درباره نقد دیدگاه خاورشناسان و آسیب شناسی آثار آنان بیان کرده و گفتند: آثار خاورشناسان در هر کشور و مرکز علمی از رویکردها و تحلیل های گوناگونی برخوردارند و تمایز آشکاری در آن ها یافت می شود و هم چنین بررسی و نقد جزء به جزء همه آثار و تحلیل ها در یک میزگرد امکان پذیر نیست و موضوعات مختلفی مانند زمان آغازین شیعه پژوهی یا آشنایی غربیان، سیر تاریخی و تحولات شیعه پژوهی در غرب، چرایی توجه غربیان به وجود ارتباط اندیشه های شیعی با اندیشه های موجود ایران باستان، جایگاه حوزه ها و روحانیت شیعه در مطالعات آنان، تأثیر انقلاب اسلامی در آثار غربیان از موضوعاتی مهم و درخور توجهی هستند که هر کدام نیازمند تحقیق و میزگزدهای متعددی است.

عضو هیئت علمی جامعه المصطفی العالمیه در ادامه تأکید کردند: بین آثار علمی و پژوهشی خاورشناسان و آثار رسانه ای، فرهنگی و صرفا سیاسی غربیان درباره شیعه باید تفاوت قائل شد، با این که فعالیت های سیاسی نیز به تولید اثر منجر شده و تعداد آنها نیز اندک نبوده اما بحث کنونی در زمینه آثار علمی و تحقیقی آنان است. بنابراین نمی‌توان همه آثار خاورشناسان و شیعه پژوهان غربی را در یک سامانه مفهومی معین قرار داد و تفاوت رویکرد را باید در نظر داشت. گرچه وجود اشتراکات خاص در میان خاورشناسان از لحاظ روشی و نگرشی، امکان نقد کلی دیدگاه و نظرات آنان را فراهم آورده و ضرورت دارد که بررسی چالش های مطالعات شیعی غربیان از این منظر مورد توجه اندیشمندان داخلی قرار گیرد.

ایشان هم چنین افزودند: برداشت غربیان از ماهیت ادیان شرقی و رنگ عرفانی در این ادیان سبب شده که این رویکرد در پژوهش های آنان درباره اسلام و تشیع نیز وجود داشته باشد مثلا هانری کربن با این نگرش به تحقیق در زمینه شیعه پرداخته است. یکی از آسیب های جدی غربیان نیز این است که تحقیقات خود را بر اساس هویت سیاسی دادن به موضوع پی گیری می کنند همان طور که در گزارش یکی از آقایان بود موضوعات و محورهای سیاسی درآثار شیعه پژوهان غربیان آمار زیادی دارد و در نتیجه برون داد آن نیز با ماهیت واقعی مذهب تشیع سازگاری ندارد.

در ادامه آقای دکتر الویری در این میزگرد تصریح کرد: اگر مستشرقان بخواهند مکاتب شرقی و به خصوص تشیع را با جهان بینی تاریخی و ذهنی خود مورد مطالعه قرار دهند مطمناً به نتایج درستی در مورد مکتب تشیع دست نخواهند یافت. زیرا نگاهی که غرب به دنیا و انسان دارد با نگاه آخرتی انسان و دنیا در مکتب تشیع تفاوت زیربنایی دارد. با دید انسان محور غربی نباید فرهنگ اسلامی و شیعی را مورد مطالعه قرار داد.

وی افزود: اگر یک خاورشناس و شیعه شناس درک عمیقی از مفهوم امامت، جهاد، شهادت، ولایت امامان شیعه نداشته باشند به طور قطع در قضاوت های بعدی خود در موارد دیگری که به نوعی با جهان بینی عمیق شیعه پیوند خورده است، دچار مشکل می شوند و به بیراهه خواهند رفت.

در ادامه دکتر جان‌احمدی نیز خاطرنشان کرد: در بحث خاورشناسی نکات ریز و درضمن آن حساس و تعیین کننده ای وجود دارد که اگر به دقت به آنها توجه نشود مشکلات عمده ای را به بار خواهد آورد. از جمله این مشکلات تفاوت ماهوی بین جهان بینی شرقی واسلامی و غربی است.

سرکار خانم جان احمدی به استشراق اسراییلی و نقش آن در انحراف ذهنی دیگران در مسئله شیعه شناسی اشاره کرد و گفت: این نوع استشراق هدفمند و معاند تا کنون چالش های مهمی را در را شیعه شناسی در جهان ایجاد کرده است. صهیونیست ها از صدسال پیش تا کنون زمینه های انحراف اذهان عمومی را نسبت به شیعیان کلید زده اند. آنها همواره به دنبال ضربه زدن به مکتب شیعه بوده اند و در این راه تلاش های بسیاری نیز انجام داده اند و این مسأله در شیعه پژوهی غربیان نیز تأثیر منفی داشته است.

دکتر قاسم جوادی هم در ادامه این میزگرد بر لزوم تهیه منابع اصیل برای مطالعه خاور شناسان و شیعه شناسان تأکید کرد و گفت: تهیه این منابع و دسته بندی منابع اصیل شیعی و در دسترس قراردادن آنها برای خاورشناسان گامی مهم است اما نمی تواند در رفع خلاء های معرفتی آنان برای دست یابی به حقیقت درباره شیعه کمک کند زیرا مسأله این است که تصویری یکسان و هماهنگ از شیعه ارایه کنیم و همه علمای ما یک دیدگاه و نظر را درباره مسایل کلامی و تاریخی و غیره داشته باشیم و به وحدت در این زمینه دست یابیم. تا زمانی که اختلاف فکری در بین اندیشمندان ما وجود دارد.

وی در بخش دیگری از سخنان خود گفت: متأسفانه ما تا کنون برای احیای اخباری گری صدر تشیع کار خاصی نکرده ایم . عمده تلاش ما در احیای اخباری گری متأخرین بوده است. ابهام پابرجا نسبت به اخباری گری صدر اسلام و تشیع باعث شده که خاورشناسان با مراجعه به این منابع به نگاه درستی نسبت به اعتقادات اصیل شیعه دست نیابند که به اعتقاد من خود ما هستیم که باید این مشکل ویا بهانه را به نوعی رفع کنیم.

عضو هیات علمی جامعه المصطفی العالمیه سپس گفتند: از تحریف منابع شیعه توسط برخی مستشرقان غربی انتقاد کرد وگفت: برخی مستشرقان غربی منابع شیعه را تحریف و از آنها طبق استدلال خود استفاده می کنند.

دکتر قاسم جوادی افزود: مستشرق ابتدا باید منابع اصلی را مورد مطالعه قرار داده و بعد نتیجه گیری کند، آنها در مورد شیخ مفید، شیخ طوسی و ملاصدرا شبهات زیادی ایجاد کرده اند.

ارائه مقالات

در قسمت دوم ارائه مقالات برنامه عصر ابتدا سرکار خانم دکتر فروغ پارسا از تهران «گونه‌شناسی خاورشناسان درباره فاطمه زهرا (س)» را ارائه کردند. بعد از آن حجت الاسلام دکتر مهدی فرمانیان از دانشگاه ادیان و مذاهب قم به ارائه مقاله با موضوع «خاورشناسان و عصمت امام» پرداختند. و آخرین ارائه کننده مقاله جناب آقای دکتر علی‌ اکبر جعفری عضو هیئت علمی گروه تاریخ دانشگاه اصفهان بودند که مقاله خود را با عنوان «دولت و جامعه شیعی صفوی در سفرنامه برادران شرلی» ارائه نمودند.

سخنران دیگر همایش حجت الاسلام دکتر الویری بودند، به جهت مشکلی که برای جناب آقای دکتر آئینه‌وند دبیر علمی همایش پیش آمده بود، آقای دکتر الویری به جای دبیر علمی سخنرانی کردند و مراتب پوزش ایشان را به اطلاع شرکت‌کنندگان رساندند.

آیت الله مقتدایی: اگر دانشمندان دنیا درمقام تحقیق ومطالعه منصفانه قرار بگیرند به حقانیت مذهب تشیع پی خواهند برد.

در پایان مراسم مدیر محترم حوزه علمیه حضرت آیت‌ الله مقتدایی به عنوان سخنران اختتامیه به ایراد سخنرانی پرداختند.

ایشان در مراسم اختتامیه همایش گفت: در شرایطی که دشمنان اسلام برای نابودی مذهب تشیع تلاش می کنند، برگزاری همایش "تشیع و خاورشناسان" از ضرورت های اصلی حوزه های علمیه قم و مراکز دینی است.

نائب رئیس جامعه مدرسین حوزه علمیه خاطرنشان کرد: به دلیل گرایش روزافزون مردم جهان به مکتب تشیع، دشمنان در رأس آن استکبار جهانی حملات ناجوانمردانه ای را به شیعه و انقلاب اسلامی ایران آغاز کردند.

وی علت اصلی حساسیت دشمنان نسبت به رشد وگسترش تشیع راگسترش دامنه اسلام خواهی وشیعه شدن گروه های زیادی از مردم جهان ذکر کرد و گفت: انقلاب اسلامی ایران و روشنگری علمای شیعه، پیروزی حزب الله لبنان در جنگ ‪۳۳‬روزه، حادثه ‪۱۱‬سپتامبر از مهمترین عوامل گرایش مردم جهان به مکتب تشیع می باشد.

آیت الله مقتدایی خاطرنشان کرد: اگر دانشمندان دنیا درمقام تحقیق ومطالعه منصفانه قرار بگیرند به حقانیت مذهب تشیع پی خواهند برد.

وی گسترش حرکت ضداستبدادی در دنیا را در راستای تاثیرگذاری فرهنگ شیعی عنوان کرد و گفت: امریکا و عیادی او می دانند که ایران با تفکر شیعی کانون حرکت ضد استبدادی در جهان است و در مقام مقابله با ايران برآمده‌اند.

مدیر حوزه علمیه قم اظهار داشت: آمریکا وبرخی کشورهای اروپایی برای ساقط کردن جمهوری اسلامی از هر راهی از جمله سقوط مذهب تشیع، اختلاف شیعه و سنی و تحریک وهابیون برای هجوم به شیعه وجمهوری اسلامی وارد عمل می شوند.

وی ادامه داد: سالها هزاران دلار را خرج تالیفات کتاب و نرم افزار ضد شیعی می کنند ولی این فعالیتهای آنها در بین مردم جهان نیجه معکوس دارد.

رییس هیات امنای جامعه المصطفی العالمیه یادآور شد: حساسیت های فعلی علیه مذهب شیعه و توجه به آن رسالت حوزه های علمیه، دانشمندان، متفکران و اهل قلم را دوچندان و سنگین می‌کند که شیعه را معرفی کرده و به دنیا بشناسانند.

وی یادآورشد: باید حقانیت مذهب تشیع را برای مردم جهان ثابت کرده و مکتب اهل بیت عصمت و طهارت را برای آنها تبیین کنیم.

آیت الله مقتدایی خاطرنشان کرد: مبانی شیعه از نظر اعتقادی چنان قوی و غنی است که اگر منتشر شوند مردم جهان به خوبی آنها را خواهند پذیرفت.

مدیر حوزه علمیه قم شبهات مطرح شده علیه شیعه را ناچیز و سست دانست و بر ضرورت پاسخگویی به شبهات مطرح شده توسط محققان و دانشمندان تاکید کرد: شیعه از نظر منابع آنقدر قوی است که بتواند دفع شبهات کند و باید رشته های تخصصی،‌ در این زمینه کار کنند. محققان و دانشمندان در شناساندن شیعه به دنیا نقش بی بدیلی دارند.

نايب رييس جامعه مدرسين در همین زمینه ادامه داد: شيعه از نظر منابع آنقدر قوي است که بتواند دفع شبهات کند و بايد رشته‌هاي تخصصي،‌ در اين زمينه کار کنند.  ما بايد همايش‌هايي نظير همايش بين المللي شيعه و خاورشناسان در حوزه بيشتر داشته باشيم و گروه‌ها و مراکز علمي را براي اين کار تشويق کنيم.

وي ايجاد معاونت بين الملل در حوزه را لازم و ضروري اعلام کرد و افزود: اين پيشنهاد به شوراي عالي حوزه داده شده و آن شورا آن را تصديق کرد و الان اين معاونت تا ساماندهي کامل به عنوان اداره کل روابط بين الملل حوزه مشغول فعاليت است